Leke Tedavisi

 

Hiperpigmentasyon (deride koyu renkli leke) her iki cinsiyette de sık görülen bir sorundur. En sık karşılaştığımız leke problemleri şunlardır:

 

MELAZMA  yüzdeki lekelenmenin en sık nedenidir. Genelde kadınlarda görülür. Erkeklerde de görülebilir. Daha çok güneşe maruz kalan bölgelerde özellikle alın, yanaklar, dudak üstü, burun ve çenede yerleşebilen açık-koyu kahverengi çeşitli büyüklükte yamalar şeklindedir.

 

Nedeni tam bilinmemektedir. Güneş maruziyeti, genetik yatkınlık, gebelik, doğum kontrol hapı kullanma, tiroid fonksiyon bozukluğu, yumurtalık fonksiyon bozukluğu ve bazı ilaçlar üzerinde durulmaktadır.

En başta güneşten çok iyi korunmalıdır. Geniş şapkalar, güneş gözlükleri takılmalı güneş koruyucu kremler sürülmelidir. Güneş koruyucu kremler sabah sürülmeli dışarı çıkılacaksa yarım saat beklenmeli dört saatte bir de tekrarlanmalıdır. 30 SPF ve üzeri, UVA ve UVB koruyuculuğu olan kremler kullanılmalıdır. 1 cm2’e 2 gr olacak şekilde kullanılmalıdır.

 

Birçok tedavi seçeneği olmasına rağmen tatmin edici sonuçlara ulaşmak sabır gerektiren bir süreçtir. Çeşitli renk açıcı ajanlar (hidrokinon, azelaik asit, kojik asit vs), yüzeyel soyucu kimyasal ajanlar kullanılır. Bu maddelere dirençli olgularda klasik tedaviler yanında değişik peeling uygulamaları gittikçe daha çok kullanılmaktadır (enzim peeling, greenpeel, blue peel gibi). Çeşitli lazer uygulamaları kullanılabilir. Bunlardan en sık kullanılan karbon peelingdir. QS lazerlerle yapılır.

 

POSTİNFLAMATUAR HİPERPİGMENTASYON (PIH);  fiziksel travmalar, alerjik reaksiyonlar, derinin birincil enflamatuar hastalıkları, tedaviye yönelik girişimler gibi pek çok durumlardan sonra karşımıza çıkar. Akne sonrası görülen pigmentasyon örnek verilebilir. Daha çok koyu renkli deri tiplerinde görülür ve kalıcılık ihtimali bu tip kişilerde daha fazladır. Öncelikle daha fazla renk artışı olmaması için güneşten korunmalı ve etyolojik faktör ortadan kaldırılmalıdır. Bu önlemlerle bazı olgular zaman içinde kendiliğinden düzelir fakat dirençli olgularda tedavi güç olabilir. Retinoidler ve renk açıcı maddeler birlikte kullanılır. Dirençli ise kimyasal peeling yada lazer tedavileri kullanılabilir.

 

LENTİGO SOLARİS; oluşumunda güneş ışınlarının önemli rol oynadığı epidermisde yerleşen lekelerdir. Açık tenli ve uzun süre güneş maruziyeti olan kişilerde çok sayıdadır. En sık el sırtı, alın, sırt, omuz, göğüs dekoltesinde görülür. Yaşla birlikte büyüklüğü ve sayısı artar. LENTİGO SİMPLEKS ise nedeni belli olmayan, güneş ışıkları ile ilişkisiz, çocuklukta fark edilen, çok sayıda, 5 mm den küçük lekelerdir. Lentigo tedavisinde kriyoterapi yada çeşitli lazer uygulamaları yapılır.

 

EFELİD (ÇİL); daha çok güneş gören yerlerde gözlenen, çok sayıda, düzensiz şekilli, 5-6 mm çapında daha çok burun, yanaklar, ön kol, gövde üstünde yerleşen kahverengi lekelerdir. Kızıl saçlı açık tenlilerde daha sıktır. Yazın belirginleşir, kışın çoğunlukla kaybolurlar. Ailedeki bireylerde de görülebilir.

 

KİMYASAL PEELİNG; Peeling uygulamaları özellikle dirençli lekelerde tedaviye yardımcı olarak başarıyla kullanılmaktadır. En önemli kullanım alanı melazma ve postinflamatuar hiperpigmentasyondur.

Melazmada kimyasal peeling 2 haftada bir yüzeyel peeling yada 2-4 haftada bir orta derinlikte peeling şeklinde uygulanır. Peelingden 2 hafta öncesinden itibaren ve sonrasında mutlaka GKK kullanılmalı, peelingden 1-2 hafta öncesinde renk açıcı ve soyucu ajanlarla cilt hazırlanmalıdır. Birçok ajan kullanılabilmekle birlikte en çok prüvik asit, glikolik asit, TCA, salisilik asit ve rezorsinol kullanılmaktadır.

PIH da kimyasal peelingde tercih edilen ajanlar ise salisilik asit, glikolik asit, jessner solusyonu, prüvik asitdir. İşlemden önce 2-4 hafta süreyle hidrokinon gibi renk açıcı madde kullanılması peeling sonrası hiperpigmente riskini azaltacaktır. Retinoid ise 1-2 hafta öncesinde bırakılmalıdır. Peeling aralarındada kullanılmamalıdır.

 

LAZERLE LEKE TEDAVİSİ; Leke tedavisinde kullanılan lazerleri 3 kategoride toplayabiliriz: pigment spesifik Q anahtarlı lazerler, düşük pigment spesifik uzun atımlı lazerler, pigment spesifik olmayan ablatif lazerler PL cihazlarının çeşitli dalga boylarıda kullanılabilir.

 

Bu lazerlerden hangisinin kullanılacağını belirleyen faktörler ise şunlardır: lekenin yerleşimi (derinin üst tabakası yani epidermis yada alt tabakası yani dermisde yerleşmesi yada her iki yerde birden yerleşmesi), lekenin türü (melanin, tatuaj boyası gibi), dokudaki dağılımı (hücre içi yada dışı) Efelid (çil), lentigo gibi hastalıklarda tamamen yada büyük oranda cevap alınırken, PIH, melazma, cafe au lait tedavisinde değişken sonuçlar alınmaktadır ve yüksek tekrarlama oranları vardır.

 

Lentigo, efelidlerin tedavisinde Q anahtarlı lazerlerin kullanımı bir iki seansdır. Daha büyük ve dirençli lezyonlarda ek seansa ihtiyaç duyulabilir.

 

Cafe au lait lekelerinin tedavisinde Q anahtarlı lazerlerle değişik sonuçlar alınmıştır, tedavi edilse bile %50 oranında tekrarlama görülebilir. Dirençli olgularda ablatif lazerler denenebilir.

 

Becker nevüs denilen daha çok E de gövdede görülen nevüslerde leke ile beraber kıllanma artışının da tedavi edilmesi gerekir. Bunun için kombine cihazlar kullanılır: lekenin temizlenmesi için Q anahtarlı lazer, kıl artışının temizlenmesi için Nd: YAG, Alexandrite yada diode lazerler Melazma tedavisinde  epidermal melazmaya cevap iyiyken, dermal melazma tedaviye dirençlidir.  Melazma ve PIH (deri hastalığı yada yaralanması sonrası kalan leke) tedavilerinde sonuçlar kişiye ve lekeye göre farklılıklar gösterir.

 

KARBON PEELİNGDE; QS lazer kullanılmaktadır. Öncelikle leke tedavisinde özellikle de melazma tedavisinde kullanılmaktadır. Ayrıca gözenek sıkılaştırma, yağlı ciltlerde yağ dengesini sağlama dolayısıyla akne tedavisi, kırışıklık ve sarkmalarda, cildi tazelemek, parlaklık sağlamak için peeling amaçlı da kullanılan bir yöntemdir.

Yaklaşık 30 dk süren ,Yaz kış uygulanma avantajı vardır. Koyu tenli hastalarda bile güvenle kullanılabilir.

Cildin temizlenmesinden sonra tüm yüze karbon solüsyonu sürülür. 10 dk kadar beklendikten sonra işleme geçilir. Karbonun cilt hücreleri tarafından tutulması geçekleşir. Lazer ışınları, karbon partikülleri tarafından emilir ve bu partikülleri yüksek hızda patlatır. Bu sayede de cilt yüzeyindeki ölü hücreler temizlenir.

Yine cilt altında ısı artışı ile kollajen sentezi uyarılır, cilt yenilenmesi gerçekleşir. İşlem sırasında hafif bir ısı artışı hissedilmektedir. İşlem sonrası yaklaşık yarım-bir saatte geçen kızarıklık dışında kabuklanma gibi yan etkiye rastlanmaz. GKK kullanması önerilir. Leke tedavisinde genellikle haftada bir kez 8-10 seans uygulanır. Seans araları 7-10 gündür. Ciltte tazelik, parlaklık amacıyla yapılması durumunda tek seans bile yeterli olmaktadır. Akne ve yağlı cilt problemlerinin giderilmesinde 5 seans uygulanır.

Ailesinde yada kendisinde cilt kanseri öyküsünün bulunması durumunda uygulanmamalıdır.

 

Ablatif lazerlerlede leke tedavileri yapılabilir.

 

ENZİM PEELİNG Ciltte leke oluşumuna neden olan, aşırı melanin sentezinde, aktif rol oynayan tirozinaz adlı enzimi baskılar. Böylece cildin koyulaşmış bölümleri açılır. Her türlü cilt tipine uygulanabilir. Özellikle melazma tedavisinde etkilidir.

 

Bu maske, devam kremleri içeren kit şeklindedir. Azeleik asit, kojik asit, askorbik asit, fitik asit gibi pekçok renk açıcı bileşenden oluşur. Maske doktor gözetiminde 8-10 saat ciltte kalır. 1-2 saat gözlemden sonra hasta evine gidebilir. İyi sonuç alabilmek için mutlaka düzenli devam kremleri de uygulanmalıdır. İlk 1 hafta soğan zarı şeklinde sonraki birkaç haftada kepek tarzında soyulma gerçekleşir. 2-3 hafta sonunda cilt daha parlak ve sağlıklı görülür, 4-6 haftada da çoğu hastada lekeler kaybolur yada azalır.

 

Maske sonrası cilt bir miktar kızarır, güneş yanığına benzer görünüm oluşur. İlk 48 saatte bir miktar kaşıntı, yanma, gerilme oluşabilir bu sürecin bir parçasıdır.

 

Tedavinin etkisi ömür boyu kalıcı değildir. Sağlanan etkilerin kalıcılığını sürdürmek için tekrar edilmelidir. Tek seferde alınması dolayısıyla pahalı görünen bir tedavidir ancak diğer tedaviler gibi tekrarlayan seanslar gerektirmemektedir.